İçerikler

Gelir Vergisi Kanunu Açısından Vergilendirme

Sistemini oluşturan kira sözleşmesi nedeniyle franchising işlemlerinden elde edilen gelirin vergi mevzuatımız açısından gayrimenkul sermaye iradı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Gelir Vergisi Kanunu'nda gayrimenkul sermaye iradının tanımlandığı GVK'nın 70'inci maddesinin 5 No.lu bendinde "arama, işletme ve imtiyaz hakları ve ruhsatları, ihtira beratı (İhtira beratının mucitleri veya kanunî mirasçıları tarafından kiralanmasından doğan kazançlar, serbest meslek kazancıdır.), alameti farika, marka, ticaret unvanı, her türlü teknik resim, desen, model, plan ile sinema ve televizyon filmleri, ses ve görüntü bantları, sanayi ve ticaret ve bilim alanlarında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya bir imalat usulü üzerindeki kullanma hakkı veya kullanma imtiyazı gibi haklar (Bu hakların kullanılması için gerekli malzeme ve teçhizat bedelleri de gayrimenkul sermaye iradı sayılır.)" ın sahipleri, mutasarrıfları, zilyedleri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratlar gayrimenkul sermaye irade sayılacağı hüküm altına alınmaktadır.

Gayrimenkul sermaye iratları GVK'nın 94'üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan, kamu idare ve müesseselerinden, iktisadî kamu müesseselerinden, sair kurumlardan ticaret şirketlerinden, iş ortaklıklarından, kooperatiflerden, yatırım fonu yönetenlerden, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabından, ziraî kazançlarını bilanço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçilerden elde edildiği takdirde, anılan kişi ve kurumlar nakden ve hesaben ödedikleri iratları, aynı fıkranın 5/a bendi hükmü uyarınca % 22 oranında gelir vergisi tevkifatına tâbi tutulacaklardır.

Ancak GVK'nın 70/2 maddesi uyarınca, anılan maddede sayılan mal ve hakların ticarî bir işletmeye dahil olması durumunda bunların iratları ticarî kazancın tespitine ilişkin hükümlere göre hesaplanacağı hüküm altına alınmıştır. Bununla beraber GVK'nın 128 Sıra No.lu Genel Tebliği uyarınca, gayrimenkul veya hakların kiraya verilmesi karşılığında elde edilen gelir, G.V.K. yönünden ticarî kazanç olarak kabul edildiğinden, gayrimenkul sermaye iradı niteliğinde olmayan bu tür ödemelerden 94'üncü maddedeki tevkifat yapılmayacaktır.

Franchise vericisinin franchise alıcısının işletmesinin kurulması sırasındaki yardımlarının ve franchise alıcısının franchise sistemine girerek bu sistemde yer alan gayri maddî malları kullanabilmesinin bir karşılığı olarak ödenmesi kararlaştırılan belirli bir giriş ücreti alınmaktadır. Söz konusu giriş ücreti franchise alıcısının işletmesinin kurulmasında yapılan masraflar, özellikle franchise verenin bütün deneyimleri, üretim, işletme, sürüm metodlarını kapsayan know-how aktarımı karşılığında ödenmektedir. Başka bir ifadeyle franchise alıcısı giriş ücreti karşılığında bir gayri maddî hak satın almış olmaktadır.

VUK'un 313'üncü maddesi hükmü uyarınca; "İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269'uncu maddesi uyarınca gayrimenkul gibi değerlenen iktisadî kıymetlerin, alet, edavat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslarına göre tespit edilen değerinin bu kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder..." Yine aynı Kanunun 269'uncu maddesinde gayri maddî hakların gayrimenkuller gibi değerlemeye tâbi tutulacağı hükmü yer almaktadır. Bu nedenle franchise alıcısının giriş ücreti karşılığında elde ettiği gayri maddî haklar VUK çerçevesinde amortismana tâbi tutulmak yolu ile itfa edilmesi gerekmektedir.

Buna göre franchise alıcısı firmanın francise vericisi firmaya ödemiş olduğu giriş ücretleri malî kârın tespitinde doğrudan gider olarak yazılamayacak, ancak her vergilendirme dönemi itibariyle giriş ücreti üzerinden ayrılan amortisman tutarları malî karın tespiti sırasında gider olarak dönem kazancından indirime tâbi tutulabilecekdir.

Bununla beraber franchise alıcısının cirosuna göre belirlenen ve periyodik olarak ödenen royalty ücreti ödemesi söz konusudur. Bu ücret, franchise verenin franchise alanı sürekli olarak koruması, gayrimaddî malları kullandırması ve bunlardan yararlandırması karşılığında ödenir. Franchise alıcısının ödemesi gereken sürekli ücretin belirlenmesinde, genellikle onun yıllık cirosunun belirli bir yüzdesi esas alınmaktadır. Periyodik olarak ödenen ücretlerin gider olarak yazılıp yazılamayacağı konusunda farklı görüşler bulunmakla birlikte, periyodik olarak ödenen ücretler franchise sözleşmesi çerçevesinde elde edilen gayri maddî hakların kira bedeli ve ticarî kazancın elde edilmesi ve idare ettirilmesi için yapılan bir gider niteliğinde olduğundan dolayı, bu ödemelerin Gelir Vergisi Kanunu'nun 40/1'inci maddesi hükmü uyarınca dönem kazancının tespiti sırasında gider olarak yazılması gerekmektedir.

İçerikler

Gelir Vergisi Kanunu Açısından Vergilendirme

Sizi tüm fırsatlardan haberdar edelim